1. Informatie inwinnen

2. Leden werven & een lokale informatiebijeenkomst organiseren

3. Lokale producenten en criteria

4. Bestellingen organiseren

5. Betalingen organiseren

6. De ophaaldag en taakverdeling

Aan tafel!

Iedereen kan, samen met anderen, een VersVoko beginnen of zich bij een bestaand initiatief aansluiten. De volgorde van de omschreven stappen zal verschillend zijn voor verschillende groepen. Er is ook een toolkit beschikbaar waarin de stappen uitgebreider staan beschreven, deze kun je hier downloaden.

1. Informatie inwinnen

Als je een VersVoko wilt gaan opzetten zijn er een aantal dingen die belangrijk zijn om uit te zoeken. Met wie zou je een VersVoko op kunnen zetten? Waar zitten de boeren? Wat voor producten kunnen deze boeren leveren? Leveren ze ook aan (groepen) particulieren? Welke organisaties zitten er bij je in de buurt die zich bezig houden met stad-platteland relaties of met milieu? Via deze organisaties kun je informatie inwinnen en misschien leden werven voor een VersVoko.

Hulp van ASEED: ben je op zoek naar boeren of heb je andere vragen voordat je aan de slag wilt gaan dan kun je altijd een email sturen aan This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it .

2. Leden werven & een lokale informatiebijeenkomst organiseren

Als je nog geen groep hebt, is het vinden van leden een belangrijke volgende stap. Leden kun je in je eigen vrienden- en kennisenkring zoeken, maar ook via milieu werkgroepen en landbouw werkgroepen. Deze mensen kun je op verschillende manieren proberen te bereiken. Je zult zelf een inschatting moeten maken wat de beste methode is en welke methode je zelf het prettigste vindt. Je kunt mensen direct bellen, wat vaak snel informatie oplevert en waarmee je meteen een direct contact opbouwt. Je kunt ook een bericht plaatsen in een lokale krant, of flyers en posters verspreiden bij jou in de buurt. Enkele ideeën voor het zoeken van geïnteresseerden: Transition Town groepen, van Haver tot Gort, de Slow Food Movement, de Youth Food Movement.

Een goede manier om mensen een eerste keer bij elkaar te brengen is het organiseren van een informatieavond. Tijdens zo'n avond kun je meer achtergrond informatie geven over het huidige landbouwsysteem en uitleggen wat een VersVoko precies inhoudt.

Hoeveel leden heeft een VersVoko?

Wat het juiste aantal is voor een VersVoko hangt af van de groep en de leveranciers. Een voko in Nederland die al lange tijd bestaat sprak over een ideaal aantal van 60 leden. Maar bij VoedselTeams België zeggen ze dat het gemiddelde aantal op 15 leden zit. Het belangrijkste is dat er leden zijn met organisatietalent, die het leuk vinden om ervoor te zorgen dat alles loopt. Wat er allemaal geregeld moet worden wordt hieronder besproken. Wanneer je een nieuwe VersVoko opzet zul je waarschijnlijk met een klein groepje beginnen. Zodra er bestellingen geplaatst kunnen worden zal het aantal leden makkelijker groeien.

Hulp van ASEED: A SEED helpt graag met het organiseren van informatie-avonden en kan hiervoor ook presentaties verzorgen over landbouw en klimaat en VersVoko. A SEED heeft ook algemene VersVoko posters, flyers en folders die je kunt aanvragen. Op de poster kun je je eigen conactgegevens of de data voor een bijeenkomst toevoegen. Ook kan ASEED je helpen met een voorbeeld tekst om aan de lokale media te sturen.

3. Lokale producenten en criteria

Om groente en fruit te kunnen kopen heb je producenten nodig. Een lijst van alle gecertificeerde biologische boeren kun je vinden op de website van SKAL: www.skal.nl. Dit zijn niet per se boeren die ook aan particulieren willen leveren. Via de website Van Eigen Erf kun je boeren vinden die in ieder geval wel direct aan particulieren verkopen: www.vaneigenerf.nl. Deze boeren zijn gewend om kleine hoeveelheden te leveren en direct met consumenten te communiceren. Nog steeds is het belangrijk om te weten wat je wil voordat je contact opneemt.

Bedenk voordat je contact opneemt met een producent wat je van de producenten wil weten: hoe vaak zou je kunnen/willen afnemen, welke producten zou je willen bestellen, hoeveel denk je ongeveer af te gaan nemen, etc.

Criteria voor het beoordelen van leveranciers

De VersVoko bepaalt bij wie de verswaar wordt ingekocht en welke criteria belangrijk zijn voor het kiezen van de producenten. De twee belangrijkste criteria zijn: productiewijze en afstand tot de VersVoko.

- Productiewijze

De productiewijze moet duurzaam zijn, liefst biologisch. Maar wat houdt duurzaam of biologisch produceren eigenlijk precies in? Er zijn officiële richtlijnen voor biologische landbouw, welke worden bepaald op nationaal en Europees niveau. In Nederland is SKAL de organisatie die  op basis van de EU- en nationale regelgeving reglementen vaststelt en deze controleert bij de bedrijven die een bio-keurmerk willen ontvangen. Zowel de Europese als Nederlandse regelgeving is terug te vinden op de website van SKAL: www.skal.nl.
De SKAL regelgeving is echter zeer specialistisch. Als je niet thuis bent in het jargon van de biologische landbouw is het misschien handiger om zelf duidelijke criteria vast te stellen en op zoek te gaan naar een boer die dezelfde criteria hanteert en die je vertrouwt. Als voorbeeld staan achterin dit stappenplan de criteria die VersVoko VokoMokum hanteert. ASEED heeft standaard teksten om als eerste kennismaking aan boeren op te sturen.

- Afstand tot de VersVoko

VersVoko's nemen verswaar af van lokale boeren. Maar wat is eigenlijk lokaal? In het Transition Town handboek wordt een voorbeeld gegeven hoe een duurzaam voedselsysteem eruit zou kunnen zien, berekend voor Londen. Dit diagram geeft aan welk percentage lokaal geproduceerd en welk percentage geïmporteerd zou kunnen worden in een dieet met weinig CO2 uitstoot: http://transitionculture.org/wp-content/uploads/phdfood22.jpg. In een studie over lokaal voedsel wordt aangegeven dat het moeilijk is om vast te stellen wat de afstand is voor lokaal voedsel. Voor VersVoko zijn er twee uitgangspunten: zo lokaal mogelijk en liefst binnen 50 kilometer. Transport moet ook  efficiënt worden georganiseerd; een gezamenlijke rit en een volle auto kunnen het transport een stuk efficiënter maken.

Je kunt dit als richtlijn hanteren, maar het hangt van je situatie af of dit mogelijk is. Het kan zijn dat niet aan beide criteria wordt voldaan, omdat er binnen een omtrek van 50 km geen strikt biologische boeren te vinden zijn. Misschien zijn er in de omgeving alleen maar melkveehouders te vinden en geen tuinders. Het is dan aan de VersVoko-leden om te bespreken wat men belangrijk vindt en van welke boeren men wil afnemen. Hierbij kunnen persoonlijk contact en kwaliteit ook een rol spelen.

Hulp van ASEED: Als je vragen hebt over het opstellen van criteria kun je contact opnemen met ASEED. Ook kan ASEED helpen met het organiseren van een workshop over de criteria die je kunt hanteren voor de producenten waarmee je wilt gaan werken.

4. Bestellingen organiseren

Bestellen bij de boer kan op verschillende manieren. Sommige boeren hebben een website, anderen emailen een bestellijst door. In het algemeen kan gezegd worden dat je per bestelronde een overzicht van de boer wilt ontvangen waarin staat welke producten besteld kunnen worden en hoeveel deze kosten. Vervolgens geven alle leden van de VersVoko door hoeveel ze van welk product willen bestellen. Dit wordt per product bij elkaar opgeteld en doorgegeven aan de boer.

Welke producten je kunt bestellen hangt af van de boeren waar je bestelt. Als je een goed contact hebt met de boer zou je op den duur misschien zelfs kunnen aangeven welke groente of fruit je graag geteeld zou willen hebben. Dit is meer de gewoonte bij een pergola-associatie (ook wel 'community supported agriculture' genoemd), waarbij een groep consumenten samen de verantwoordelijkheid deelt voor een boerderij. De consumenten delen in de oogst als deze meevalt, maar ook als deze tegenvalt, en elk jaar wordt het teeltplan met alle consumenten besproken.

Regelmaat van de bestellingen

Het doel van de VersVoko is om de leden te voorzien in hun dagelijkse behoefte aan groente en fruit. Om dit mogelijk te maken zou er wekelijks een bezorging plaats moeten vinden. Om dit te organiseren kan in eerste instantie te moeilijk zijn. Je kunt beginnen met tweewekelijkse bestellingen en kijken of je dit kunt uitbreiden. Bij VoedselTeams Belgie worden de bestellingen tweewekelijks geplaatst en elke week bezorgd. Dit scheelt in tijd voor het opnemen voor de bestellingen, terwijl er toch elke week groente en fruit geleverd wordt. De VersVoko zal zelf moeten bepalen hoe ze dit wil organiseren.

Bestelprogramma's

- Google documents:
Een handige manier om bestellingen bij te houden is via een document waar alle leden makkelijk bij kunnen. Dit kan bijvoorbeeld via google.docs. Je kunt een VersVoko gmail account aanmaken en daar vervolgens elke bestelronde een lijst plaatsen waarin alle leden hun bestelling kunnen doorgeven. Bij een gmail account zit automatisch een 'documents' functie, waarmee je documenten kunt delen. Hierop kunnen meerder mensen inloggen en hun bestelling doorgeven.

- Software voor voedselcoöperaties:
Er is ook gratis open source software beschikbaar speciaal geschikt voor voedsel coöperaties, bijvoorbeeld via Source Forge: http://sourceforge.net/projects/foodcoop. SourceForge.net is naar eigen zeggen 's werelds grootste open source software ontwikkelingswebsite. Het verleent gratis service voor “mensen die gave dingen willen bouwen” en deelt dit met een mondiaal publiek.
Veel open source software die je kunt vinden via het internet is niet vrij van bugs, wat het moeilijk maakt om mee te werken. Via de ASEED website wordt het voor VersVoko groepen ook mogelijk om in te loggen en we zijn bezig met het uitzoeken van handige software voor voedselcoöperaties die dan ook bereikbaar wordt via de ASEED website.

Bestellingen ophalen of ontvangen

De bestelling is geplaatst en er is een dag vastgesteld waarop de VersVoko leden hun bestellingen komen halen. Nu moeten de bestelde producten worden opgehaald bij de boer of ze moeten bezorgd worden. Sommige boeren komen misschien toch al in de buurt en kunnen de producten daarom langsbrengen. Sommige boerenbedrijven zijn ver weg om zelf een grote bestelling op te halen met een (bak-)fiets of het openbaar vervoer. In beide gevallen moet er iemand aanwezig zijn op de locatie waar de bestellingen worden verzameld en uitgedeeld aan de leden. Maak goede afspraken over het ophalen of bezorgen en zorg dat je elkaar telefonisch kunt bereiken.

Is een VersVoko vegetarisch?

Een belangrijke reden om lokaal in te kopen bij duurzame boeren is om zo min mogelijk bij te dragen aan de enorme hoeveelheden fossiele brandstoffen die er worden gebruikt om ons voedsel te produceren, verwerken en transporteren. Hiermee proberen we bij te dragen aan het oplossen van het klimaatprobleem. Volgens ASEED past vlees daarom niet binnen een VersVoko. Afhankelijk van het soort vlees is er 2 tot 8 keer meer voedsel nodig om een kilo vlees te produceren. Bovendien wordt veel veevoer over lange afstanden getransporteerd en op verwoestende wijze geproduceerd. Zo is veel gangbaar/niet-biologisch veevoer gemaakt op basis van soja wat geproduceerd wordt in Zuid-Amerika. Hiervoor wordt op grote schaal bos gekapt. ASEED hoopt dat iedereen die een VersVoko opzet hier rekening mee houdt en ervoor kiest om geen vlees te eten.

5. Betalingen organiseren

Betalingen kunnen contant of via de bank worden geregeld. Beide manieren hebben voor- en nadelen. Het voordeel van contant betalen is dat er geen bankrekening nodig is en de betaling meteen bij het ophalen van de groente kan gebeuren. Het nadeel is dat er een kassa met wisselgeld aanwezig moet zijn en dat iemand dit geld moet overmaken naar de boer.

Het voordeel van betalingen via de bankrekening is dat er geen wisselgeld nodig is. Het nadeel is dat er gecontroleerd moet worden of de bestellingen op tijd zijn betaald en dat er een bankrekening nodig is.

Het is ook mogelijk om een online betaalsysteem te gebruiken, zoals PayPal. Voor dergelijke betaalsystemen moet je over het algemeen betalen. Vaak wordt er per betaling een klein bedrag in rekening gebracht.

Geldbuffer opbouwen

Om ervoor te zorgen dat de VersVoko een kleine buffer opbouwt kun je eraan denken om lidmaatschapsgeld te vragen en/of een marge op de bestellingen te berekenen. Ook dit kan weer op verschillende manieren. De voko in Groningen heft bijvoorbeeld verschillende marges voor verschillende producten, terwijl VokoMokum een standaard percentage heft.

6. De ophaaldag en taakverdeling

Tijdens de ophaaldag is het belangrijk dat de taken duidelijk zijn verdeeld en dat niemand te veel verantwoordelijkheden heeft. Binnen je groep organiseer je de bestellingen, de betalingen, het ophalen van de verswaar en de afhaalmomenten voor de leden. Binnen een coöperatie wordt van alle leden verwacht dat zij meehelpen met het uitvoeren van alle taken, ook de kleine taken zoals de berichtgeving uit het team voor de website, het organiseren van een feestje of bezoek aan de producent, enzovoort. In de opstartfase van de VersVoko zul je waarschijnlijk meer tijd kwijt zijn dan wanneer de groep routine heeft gekregen.
Tijdens ophaaldagen komen is het mogelijk dat er  nieuwe leden bijkomen. Zorg er altijd voor dat je contactgegevens van iedereen verzamelt.
Taken kunnen verschillend worden verdeeld en een VersVoko kan op verschillende manieren worden georganiseerd. Taken die je kunt onderscheiden:

• bestellingen
• betalingen en administratie
• ophalen/ ontvangen van de bestellingen
• klaarzetten van de bestellingen voor de ophaaldag
• verwelkoming van de leden met koffie & thee, en het verwelkomen van nieuwe leden en uitleg geven
• opruimen na de ophaaldag

Aan tafel!

Tenslotte is het heel belangrijk om te genieten van het eten dat je hebt besteld! Daarom is het leuk om recepten uit te wisselen en meer over groenten en fruit te leren van de producenten of je mede-VersVokoleden. Ga eens langs op de boerderij of organiseer een streekmaaltijd. Ook hiermee helpt ASEED graag mee organiseren.